Dlaczego Czesi nie lubią Sudetów?

Dlaczego w Czechach nie kupimy map Sudetów, przewodników po nich ani nie wynajmiemy przewodnika sudeckiego? Już sama nazwa łańcucha górskiego wydaje się być zupełnie nieobecna w czeskiej przestrzeni publicznej, zupełnie jakby było to słowo zabronione. No i dlaczego jeżeli już uda nam się znaleźć w czeskich mediach mapę Sudetów (a raczej Sudet, jak to jest poprawnie po czesku), to obejmują one znacznie większy obszar, bo sięgają aż po bawarskie i austriackie granice. No i dlaczego mało kto mówi, że pochodzi z Sudetów, że jest ‚sudeciakiem’?

Jechać w Sudety? Nic**ja! Tam jest paskudnie nawet w lecie" obrazek ze strony "Sudety - nejkrásnější místo v pekle"

Jechać w Sudety? Nic**ja! Tam jest paskudnie nawet w lecie” obrazek ze strony „Sudety – nejkrásnější místo v pekle”

Odpowiedź może być krótka: złe skojarzenia. A szerzej: złe skojarzenia spowodowane historią XX wieku i polityką powojenną.

Trzeba się cofnąć do czasów sprzed II wojny światowej. Na obszarach przygranicznych Republiki Czechosłowackiej (czyli przede wszystkim w Sudetach i Rudawach) zdecydowaną większość mieszkańców stanowili Niemcy. Przy czym nie chodzi tutaj o żadną ludność napływową sprowadzoną tutaj w ramach germanizacji. Niemcy stanowili tam rdzenną ludność. Naturalnie, byli tam również obecni Czesi, ale stanowili zwykle mniejszość i bardzo często byli mocno zniemczeni (co widać choćby po niektórych nazwiskach). Na przykład w Jesionikach bywały miejscowości bez ani jednej czeskiej rodziny. Problem mniejszości niemieckiej w młodej Czechosłowacji był bardzo istotny, choćby z tego względu, że Niemców było w Pierwszej Republice całkiem sporo. Na przykład w Czechach (jako krainie geograficznej) stanowili oni połowę obywateli, na Morawach jedną czwartą, a na Śląsku byli zdecydowaną większością (252 tys. Niemców na 296 tys. wszystkich obywateli. De facto, w Czechosłowacji Niemców było więcej niż Słowaków, a samo państwo mogłoby nazywać się Czechoniemcy. Dlatego też były usilne starania polityków w kierunku stworzenia ‚Narodu Czechosłowackiego’, który miałby przewagę liczebną.

Mapa ukazująca liczebność Niemców na ziemiach czeskich „Sudetendeutsche“ od Fext – Vlastní dílo, Statistický lexikon obcí v Republice československé I. Země česká (Praha, 1934), Statistický lexikon obcí v Republice československé II. Země moravskoslezská (Praha, 1935). Licencováno pod CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons - https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sudetendeutsche.png#/media/File:Sudetendeutsche.png

Mapa ukazująca liczebność Niemców na ziemiach czeskich „Sudetendeutsche“ od Fext – Vlastní dílo, Statistický lexikon obcí v Republice československé I. Země česká (Praha, 1934), Statistický lexikon obcí v Republice československé II. Země moravskoslezská (Praha, 1935). Licencováno pod CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons – https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sudetendeutsche.png#/media/File:Sudetendeutsche.png

Ale wróćmy w Sudety. Jak już wspominałem, mieszkali w nich przede wszystkim właśnie nie-Czesi. Kiedy więc w Rzeszy do władzy doszli naziści, ze swoimi rewizjonistycznymi wizjami i chęcią zjednoczenia wszystkich Niemców, pojawiła się kwestia przeszło 3 milionów żyjących w Czechosłowacji. Pojawili się wśród nich ludzie jasno domagający się secesji terenów przygranicznych do Niemiec. Powstała w 1933 Partia Niemców Sudeckich zdołała nawet uzyskać największą ilość głosów spośród wszystkich partii w wyborach w 1935 (jednak ze względu na skomplikowany system podziału mandatów, nie uzyskała ich najwięcej i nie tworzyła rządu)! Obszary przygraniczne, zaznaczone na powyższej mapce na czerwono zaczęto nazywać Sudetenland – Kraj Sudetów, niezależnie od tego czy były to faktycznie geograficzne Sudety. Od tego momentu nazwa ta zaczęła się jednoznacznie kojarzyć z Niemcami.

Dalsza część historii wydaje się być znana. We wrześniu 1938 dochodzi do ‚zdrady monachijskiej’, kiedy to mocarstwa zachodnie zgodziły się na zajęcie terenów przygranicznych. Sudetenland stał się częścią III Rzeszy, natomiast kadłubkowa II Republika Czechosłowacka przetrwała zaledwie pół roku.

Herb Sudetenlandu

Herb Sudetenlandu

Po II wojnie światowej, chciano raz na zawsze pozbyć się problemu niemieckiego (a na Słowacji węgierskiego). Zdecydowano się na masowe wysiedlenia (odsun), w Niemczech określanych jako wypędzenia. To ostatnie słowo brzmi znajomo, wszakże i w Polsce głośno było o Związku Wypędzonych, które to według niektórych środowisk pragnie odebrać nam ziemie zachodnie. Najpierw doszło do tzw. dzikich wypędzeń. Mówiąc wprost, była to zemsta na zasadzie odpowiedzialności zbiorowej. Wiele niewinnych osób zostało zabitych lub mocno upokorzonych. Do dzisiaj jest to bardzo niechętnie poruszany przez Czechów temat, trochę jak z polskim antysemityzmem w trakcie wojny i po niej. Później wysiedlenia zaczęły mieć zorganizowany charakter i dość jasne wytyczne. Każdy Niemiec, który nie przeciwstawiał się aktywnie(nie wystarczyło być biernym!) nazistom musiał odejść i zostawić majątek.

Sudety stały się wówczas synonimem ziem opuszczonych, kraju bez boga, gdzie z pozostawionych w domach luster patrzą ich starzy właściciele. Władze komunistyczne starały się zasiedlić tereny po Niemcach, m.in. wysyłając tam skazańców czy element niepożądany. Ludziom którzy zdecydowali się na osiedlenie np. w Jesionikach oferowano dodatek do pensji za pracę przy granicy. Niektórych rejonów do dzisiaj nie udało się zasiedlić, a wiele wiosek i osad zanikło.

Słowo Sudety jest zatem kojarzone głównie z Niemcami. W czeskiej geografii używa się określeń „Rejon karkonoski, rejon orlicki, rejon jesionicki” (zamiast naszego podziały na Sudety Wschodnie, Środkowe i Zachodnie). Po upadku komunizmu, Sudety w Czechach zaczęły być też kojarzone z biednymi rejonami na zachodzie kraju, gdzie nigdy nie odbudowano właściwego osadnictwa.

Innymi słowy, dla Czechów Sudety są wszędzie tam gdzie kiedyś mieszkali Niemcy, a słowo Sudeťák (Sudeciak) jest synonimem wypędzonego Niemca.  Niektórzy starają się na nowo oswoić Czechów z tym słowem, ale idzie to dosyć opornie.

Jednego razu, pewien Czech na widok mojej naszywki z napisem Przewodnik Sudecki zapytał „Przewodnik sudecki? To znaczy gdzie oprowadzasz? Pod Stalingradem?”

 

Ten wpis został opublikowany w kategorii Historia, Republika Czeska, Sudeckie tematy. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s